Stan przedcukrzycowy to zaburzenie gospodarki węglowodanowej, które zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Choć zwykle nie powoduje charakterystycznych dolegliwości, nie należy go bagatelizować – odpowiednio wczesne rozpoznanie i wdrożenie zmian stylu życia mogą zahamować lub opóźnić rozwój choroby. Jakie objawy mogą wskazywać na stan przedcukrzycowy i jakie badania warto wykonać, by go potwierdzić? Sprawdź, na co zwrócić uwagę i kiedy zgłosić się do lekarza.
Co to jest stan przedcukrzycowy i jakie są jego objawy?
Stan przedcukrzycowy to nieprawidłowość w metabolizmie glukozy, w której stężenie cukru we krwi jest wyższe od wartości uznawanych za prawidłowe, ale jednocześnie nie osiąga poziomu pozwalającego na rozpoznanie cukrzycy. Stan przedcukrzycowy zwykle przebiega bez charakterystycznych objawów i rozpoznaje się go na podstawie badań laboratoryjnych. Niektórzy pacjenci mogą obserwować zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku oraz ogólne osłabienie, jednak są to objawy nieswoiste.
Natomiast symptomy takie jak:
• wielomocz i wzmożone pragnienie – znacznie podwyższony poziom glukozy może prowadzić do zwiększenia ilości wydalanego moczu. Co więcej, zwiększone oddawanie moczu prowadzi do utraty płynów, co może powodować konieczność częstszego sięgania po wodę;
• niezamierzona utrata masy ciała –u niektórych osób może dojść do stopniowego spadku masy ciała pomimo braku zmian w diecie lub aktywności fizycznej;
• zmiany skórne, w tym zapalne i ropne – zaburzenia gospodarki glukozowej sprzyjają pogorszeniu kondycji skóry oraz częstszemu występowaniu trudno gojących się zmian o charakterze zapalnym i/lub ropnym;
• częste infekcje narządów płciowych – podwyższone stężenie glukozy sprzyja namnażaniu drobnoustrojów, dlatego osoby z nieprawidłową glikemią mogą częściej zmagać się z nawracającymi zakażeniami grzybiczymi lub bakteryjnymi okolic intymnych…
…mogą wskazywać na cukrzycę i wymagają oznaczenia glikemii oraz konsultacji lekarskiej.
Warto pamiętać, że do wykonania badań w kierunku stanu przedcukrzycowego powinna skłonić obecność czynników ryzyka rozwoju zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Należą do nich między innymi: nadwaga i otyłość, występowanie cukrzycy typu 2 u rodziców lub rodzeństwa, siedzący tryb życia i niska aktywność fizyczna, przebyta cukrzyca ciążowa, urodzenie dziecka o masie ciała przekraczającej 4 kg, zaburzenia metaboliczne i inne.
Badanie poziomu cukru we krwi i krzywa cukrowa – jak diagnozuje się stan przedcukrzycowy?
Podstawą rozpoznania stanu przedcukrzycowego są badania laboratoryjne oceniające stężenie glukozy we krwi. Lekarz dobiera zakres badań do sytuacji klinicznej. Mogą to być oznaczenie glukozy na czczo, oznaczenie hemoglobiny glikowanej oraz doustny test obciążenia glukozą (OGTT), potocznie nazywany krzywą cukrową (o którym więcej informacji znajduje się m.in. na stronie alab.pl: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-krzywa-cukrowa). Stan przedcukrzycowy rozpoznaje się, gdy występuje:
• nieprawidłowa glikemia na czczo – wynik od 100 do 125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l);
• nieprawidłowa tolerancja glukozy – wynik po 2 godzinach testu OGTT wynoszący 140–199 mg/dl (7,8–11,0 mmol/l);
• HbA1c wynoszące 5,7–6,4% (39–47 mmol/mol).
Badanie cukru we krwi – pomiar glukozy na czczo
Oznaczenie glukozy na czczo jest najprostszym i najczęściej wykonywanym badaniem przesiewowym w kierunku stanu przedcukrzycowego i cukrzycy. Polega na pobraniu próbki krwi żylnej po co najmniej 8 godzinach pozostawania na czczo. W dniu badania można pić niewielkie ilości wody, natomiast nie należy spożywać posiłków, słodzonych napojów, alkoholu oraz uprawiać intensywnego wysiłku fizycznego.
Za prawidłowy wynik uznaje się stężenie glukozy poniżej 100 mg/dl. Wynik mieszczący się w przedziale 100-125 mg/dl wskazuje na – tak, jak zostało to już wspomniane powyżej – nieprawidłową glikemię na czczo, czyli jedną z postaci stanu przedcukrzycowego, natomiast wynik 126 mg/dl lub wyższy wskazuje na cukrzycę i zwykle wymaga potwierdzenia w kolejnym oznaczeniu wykonanym innego dnia, jeśli pacjent nie prezentuje jednoznacznych objawów choroby.
Krzywa cukrowa (doustny test obciążenia glukozą)
Doustny test obciążenia glukozą (OGTT), potocznie określany jako krzywa cukrowa, jest badaniem umożliwiającym ocenę tego, w jaki sposób organizm reaguje na przyjęcie określonej ilości glukozy. Test rozpoczyna się od pobrania krwi na czczo. Następnie pacjent wypija roztwór zawierający glukozę rozpuszczoną w wodzie. Kolejna próbka krwi pobierana jest po 2 godzinach. Jeżeli po tym czasie stężenie glukozy wynosi 140-199 mg/dl, rozpoznaje się nieprawidłową tolerancję glukozy, która jest jedną z postaci stanu przedcukrzycowego. Wynik 200 mg/dl lub wyższy w 120. minucie OGTT przemawia za rozpoznaniem cukrzycy i wymaga konsultacji lekarskiej.
U części pacjentów jednocześnie z krzywą cukrową wykonuje się również krzywą insulinową, czyli oznaczenie stężenia insuliny w kolejnych punktach badania. Nie służy ona do rozpoznawania stanu przedcukrzycowego, ale może wykorzystana pomocniczo w ocenie insulinooporności oraz funkcji trzustki.
Źródła:
1.Lek. J. Hohendorff, Stan przedcukrzycowy – czy możemy zapobiec rozwojowi cukrzycy typu 2?, Medycyna Praktyczna – Diabetologia, 09.11.2018
2.Lek. I. Lasoń, Stan przedcukrzycowy – czy warto podjąć rzuconą rękawicę?, Medycyna Praktyczna – Diabetologia, 02.12.2016
3.Lek. A. Strukow, Insulinooporność – jakie są jej objawy i przyczyny? Diagnostyka i leczenie, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/insulinoopornosc/, dostęp: 20.07.2026
4.Dr hab. n. med. A. Araszkiewicz, Stan przedcukrzycowy, Medycyna po Dyplomie 01/2015
5.Dr n. med. Z. Szczeklik-Kumala, Postępowanie po rozpoznaniu stanu przedcukrzycowego – zachowanie spokoju czy wzmożona czujność?, Diabetologia po Dyplomie 01/2023
6.E. Otto-Buczkowska, A. Chwalba, Stan przedcukrzycowy – to bardzo ważny i ciągle nierozwiązany problem!, Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 11, nr 4
7.L. Czupryniak, Stan przedcukrzycowy – czas na niefarmakologiczną i farmakologiczną prewencję cukrzycy, Diabetologia Kliniczna 2013, tom 2, nr 4
8.L. Napiórkowska, E. Franek, Insulinooporność a stan przedcukrzycowy, Borgis – Postępy Nauk Medycznych 2/2017
